Onvoltooid project (26): Suske en Wiske: De Sonometer	10/07 TOP
Nadat Willy Vandersteen in 1959 Het Gouden Paard had afgerond, was het de bedoeling dat er een nieuw verhaal van Suske en Wiske in het weekblad Kuifje zou komen. De Sonometer zou het negende avontuur van Suske en Wiske in Kuifje worden, maar het bleef onafgewerkt. Er zijn slechts drie uitgewerkte halve platen van bekend (een ervan is in het bezit van Merho) en van een andere halve plaat bestaat een half uitgewerkte versie. Je kan ze onder dit artikel alle vier bekijken. Klik erop voor een grotere weergave. De toegevoegde hoofdingen dateren van 2016 voor een gelegenheidsuitgave van een groepje Vandersteen-fans die zich de Vandersteen-Vrienden noemen. Sebastiaan Krijnen verzorgde het tekenwerk van de hoofding en de cover (zie hierboven) van deze speciale uitgave. Het boekje was enkel bedoeld voor aanwezigen van de zogenoemde Vandersteen-diners en verscheen in een oplage van amper 34 exemplaren. Vandersteen stopte zijn medewerking aan Kuifje en daar waren enkele redenen voor. Tijdens de productie van Het Gouden Paard verliet medewerker Karel Boumans (die het verhaal grotendeels in inkt had gezet) Willy Vandersteen. De rest van het verhaal werd in inkt gezet door Eduard De Rop. Vandersteen verkoos zijn studio verder uit te bouwen en datzelfde jaar werd Studio Vandersteen een officieel feit. Op 5 november 1959 startte de studioreeks De Rode Ridder naar de jeugdboekenreeks van Leopold Vermeiren waarvoor ook Eduard De Rop werd ingezet. Na Suske en Wiske is De Rode Ridder de langstlopende stripreeks van Vandersteen. Een klein jaar later, vanaf 18 augustus 1960, volgde de spin-off van Jerom als voorpublicatie in Ons Volkske. In dat eerste verhaal zonder Suske, Wiske en Lambik, Het Geheim van Brokkelsteen, werd melding gemaakt dat de drie andere personages naar Japan vertrokken. Er werd dus rekening gehouden met het verhaal van De Sonometer. Ook nog in de jaren 1960 kwamen Karl May en Biggles erbij en dat waren lang niet de enige reeksen die Studio Vandersteen in de loop van de decennia maakten. De ene serie verscheen langer dan de andere zolang Willy Vandersteen zijn studiomedewerkers werk kon geven. Desnoods betaalde hij uit eigen zak hun loon bij reeksen die verlieslatend werden voor hij ze uiteindelijk stopzette. Een andere reden voor het verdwijnen van Suske en Wiske uit Kuifje was een dispuut tussen uitgeverij Le Lombard (de uitgever van het weekblad Kuifje en van de Franse edities van de blauwe reeks) en Standaard-Boekhandel, de vroegere Standaard Uitgeverij. Le Lombard wilde ook de Nederlandstalige albums van de blauwe reeks uitgeven terwijl Standaard-Boekhandel de rechten op de albums wilde behouden. Door dit dispuut verschenen De Groene Splinter en Het Gouden Paard niet in de Franstalige blauwe reeks. Bij de Vlaamse uitgeverij kwam bovendien een nieuwe uitgever aan de top die Vandersteen aanraadde de medewerking met Kuifje te stoppen. Behalve Suske en Wiske verdween ook 't Prinske uit Kuifje. Een verdere toegang naar de veel grotere Franse markt werd gesloten. Het enthousiasme om twee reeksen van Suske en Wiske te maken, de ene voor de krant, de andere voor het weekblad, was trouwens ook al aardig geluwd. Vandersteen liet het uitwerken van Het Gouden Paard al grotendeels over aan zijn medewerkers, ook voor De Sonometer zou dat het geval geweest zijn. Het verhaal zou zich in Japan in het toenmalige heden afgespeeld hebben met geluidsoverlast als een thema. De uitvinding van een zekere professor Tellenbol zou de inzet moeten worden voor een spannend verhaal. Dat verhaal zullen we nooit te lezen krijgen tenzij de huidige makers in een vlaag van nostalgie of de uitgeverij bij wijze van stunt alsnog over een verdere uitwerking beslist. (Met dank aan Tom Metdepenningen)

De duizend platen van Brammetje Bram	04/09 TOP
Met alle integrales die de laatste jaren verschijnen, mijmeren we op de redactie ook wel eens over reeksen die een complete, gebundelde heruitgave zouden verdienen. Het succes van nogal wat piratenreeksen indachtig noemde medewerker Wouter Adriaensen de komische piratenreeks Brammetje Bram van de in Borgerhout geboren Eddy Ryssack (1928-2004). Maar een potentiële uitgever moet weten waar hij aan begint. Van de zowat duizend platen die Ryssack van zijn langst lopende reeks tekende, is er maar een fractie vertaald en in album verschenen. Wouter zocht alle publicaties voor je uit en kwam tot onderstaand overzicht. Eddy Ryssack werkt vanaf 1953 als tekenaar en animator voor onder meer het tijdschrift Humo, TVA Dupuis (de filmstudio van de gelijknamige uitgeverij) en het stripblad Robbedoes. Na bijna tien jaar verlaat hij TVA in 1968 en besluit hij zelfstandig stripauteur te worden. In 1970 gaan in het Nederlandse stripblad Sjors de avonturen van scheepsmaatje Brammetje Bram van start. De rest van de bemanning van het piratenschip De Zeemadelief bestaat uit Kapitein Knevel de Killer, bijgenaamd 'de schrik der zeven zeeën', de kat Knarf, de Chinese kok So-Wi-So, de rumverslaafde scheepsdokter Salver Quak en de forse Viking Driek. Weinig geweten is dat Ryssack de eerste twee jaar tekent naar scenario's van de Nederlandse schrijver Frans Buissink. De tekst voor De Gevangenen van het Duivelseiland werd geschreven door Jacques Bakker. Voor de latere kortverhalen in Sjors werkte hij naar verluidt samen met Piet Hein Broenland, bekend van Bercks Lowietje, en Michel Noirret, met wie hij in 1976 nog Schmaks maakt voor het weekblad Kuifje. De veertien verhalen die tussen april 1970 en augustus 1975 voorgepubliceerd werden in Sjors telden meestal 44 platen. In het Nederlands verscheen slechts één ervan in 1973 in albumvorm bij Oberon, ook de uitgeverij van het blad: De Schat van de Noer-Akhs. Een ander verhaal uit deze periode, De Levende Mummie, werd in 1984 door Danny Dewilde van de Gentse stripspeciaalzaak De 9e Kunst in hardcover uitgebracht op amper 46 exemplaren, waarvan veertig met een originele plaat. VERHALEN IN SJORS (NL) bold = in album verschenen START PUBLICATIE EIND PUBLICATIE Knevel de Killer 1970 nr. 17 1970 nr. 38 De Schat van de Noer-Akhs verschenen als album De Zonnekoning van de Mato Grosso 1971 nr. 21 1971 nr. 42 De Levende Mummie verschenen als album De Listen van Linke Loe 1972 nr. 18 1972 nr. 39 De Schrik van Torantijn 1972 nr. 43 1973 nr. 12 De Jacht op het Pauwe-ei 1973 nr. 18 1973 nr. 39 De Gevangenen van het Duivelseiland 1973 nr. 41 1974 nr. 10 Jonker Ahoi 1974 nr. 19 1974 nr. 40 Brammetje op de Brug 1974 nr. 45 1974 nr. 46 Zie Ginds Komt de Zeilschuit 1974 nr. 49   De Erfenis van Knevel 1975 nr. 11 1975 nr. 14 Opgeruimd Staat Netjes 1975 nr. 23 1975 nr. 25 Knevel als Landrot 1975 nr. 26 1975 nr. 33   Wanneer Sjors door dalende oplages in 1975 samen met Pep het nieuwe Eppo vormt, verhuist Brammetje Bram definitief naar Duitsland waar hij als Pittje Pit de zeven wereldzeeën bevaart. Uitgeverij Koralle Verlag voert hem veelvuldig op in Zack Parade, verzamelalbums met complete avonturen van de helden uit stripblad Zack. Op vier jaar tijd verschijnen er vijfentwintig verhalen met een lengte van zestien platen tot een volledig album. Begin 1977 staan er bovendien twee avonturen van Pittje Pit in het reguliere tijdschrift. Opvallend aan de Duitse verhalen is wel dat de achtergronden in het algemeen minder uitgewerkt zijn. Door de elasticiteit en expressiviteit van de personages wordt dat gelukkig ruimschoots gecompenseerd. VERHALEN IN ZACK PARADE (D) START PUBLICATIE Als Hackepeter Baden Ging Zack Parade 6 Frühjahrsputz bei den Piraten Zack Parade 8 Wenn Piraten pokern Zack Parade 9 Immer diese Landratten Zack Parade 10 Hackepeters Fette Erbschaft Zack Parade 11 Der Giftzwerg des Gouveneurs Zack Parade 12 Der Fliegende Holländer Zack Parade 13 Die Lebende Mumie Zack Parade 15 Arger à la Carte Zack Parade 18 Buddhas Ohr Zack Parade 19 Käpt’n ohne Schiff Zack Parade 21 Hackepeter Lernt das Fürchten Zack Parade 22 Das Helgoländer Monster Zack Parade 23 Waldo, der Piratenschreck Zack Parade 24 Kanonen, Knast & Kameraden Zack Parade 25 Ein Satansbraten Zack Parade 26 Doc Gallensteins Elixier Zack Parade 27 Katzenjammer und Kanonen Zack Parade 28 Der Kinderschreck Zack Parade 30 Wie die Jeans Erfunden Wurde Zack Parade 31 Kurs auf Jamaica Zack Parade 32 Das Holz des Alten Iren Zack Parade 33 Piraten under Sich Zack Parade 35 Alles in Butter auf dem Kutter Zack Parade 36 So'ne und Solche Piraten Zack Parade 39 VERHALEN IN ZACK (D) START PUBLICATIE EIND PUBLICATIE Bürokraten und Piraten 1977 nr. 6 1977 nr. 7 Freibeuter e.V. 1977 nr. 12   In 1979 acht Koralle de tijd rijp om Europa te veroveren. Er verschijnen vertalingen van Zack in Frankrijk (Super As, SuperJ) en België en Nederland (Wham!). Ryssack krijgt de rol van artistiek directeur bij Wham! toebedeeld. Via een omweg verschijnen de avonturen van Brammetje Bram opnieuw in het Nederlands. De eerste twee lange verhalen, Brammetje Bram en de Beieren en De Steen der Wijzen, verschijnen datzelfde jaar nog in albumvorm bij de speciaal daarvoor opgerichte uitgeverij Harko Magazines. Daarna levert Ryssack vooral kortverhalen van zes, zeven, acht of soms vijftien platen. Voor enkele verhalen, waaronder De Beieren, werkt Ryssack samen met Jacques Van Melkebeke, een persoonlijke vriend van Hergé die na de Tweede Wereldoorlog vaak het pseudoniem Jacques Alexander gebruikt. Voor De Draken van de Aartshertog levert gewezen Robbedoes-hoofdredacteur Yvan Delporte het scenario. VERHALEN IN WHAM! (NL) bold = in album verschenen START PUBLICATIE EIND PUBLICATIE De Beieren (= Wham! Album 4) 1979 nr. 1 1979 nr. 9 De Steen der Wijzen (= Wham! Album 10) 1979 nr. 10 1979 nr. 18 Holiday on Ice 1979 nr. 25 1979 nr. 26 De Draken van de Aartshertog 1979 nr. 35   De Kater van Kapitein Knevel 1979 nr. 37   De Verschrikkelijke Bende 1979 nr. 41   Een Onverwachte Gast 1979 nr. 42   Kapitein zonder Schip 1980 nr. 8 1980 nr. 9 Een Bram in de soep 1980 nr. 11   Een Zee van Verveling 1980 nr. 17   Een Muizeval voor Piraten 1980 nr. 19   Het Verraad van Brammetje Bram 1980 nr. 24   In Frankrijk verschijnen de avonturen van Brammetje Bram een eerste keer bij Albin Michel, waar in de reeks Brieuc Briand in 1976 het album Pépé la Triche uitkomt. Wanneer Super As op de markt verschijnt, wordt de serie opnieuw gelanceerd onder de naam Colin Colas. Het gaat grotendeels om vertalingen van de verhalen die ook in Wham! verschijnen, maar er zijn ook twee lange en vier korte verhalen die enkel voorgepubliceerd werden in Super As. De lange avonturen, L'Île aux Trésors (Het Schatteneiland) en Le Monstre de Drumnadrochit (Het Monster van Drumnadrochit) worden in het Nederlands in albumvorm uitgebracht. Voor dat laatste verhaal zet Ryssack de samenwerking met Delporte verder. Aangevuld met De Beieren (Les Montagnards Sont Là!) en De Steen der Wijzen (L'Appel des Tam-tams) brengt Fleurus de vier Nederlandse albums ook in het Frans uit. VERHALEN IN SUPER AS (FR) bold = in album verschenen (NL+FR) START PUBLICATIE EIND PUBLICATIE Les Montagnards Sont Là! 1979 nr. 1 1979 nr. 8 L'Appel des Tam-tams 1979 nr. 10 1979 nr. 18 Biscuits Secs et Copies Conformes* 1979 nr. 19 1979 nr. 22 La Lettre de Marque* 1979 nr. 23 1979 nr. 24 Holiday on Ice 1979 nr. 25 1979 nr. 26 L'Île aux Trésors (= Wham! Album 25) 1979 nr. 27 1979 nr. 33 Les Dragons de l'Archiduc 1979 nr. 35   Silence sur la Mer! 1979 nr. 37   Une Toile dans le Vent* 1979 nr. 39   La Bande Terrifiante 1979 nr. 41   Une Mémé de Haute Mer 1979 nr. 42   Le Monstre de Drumnadrochit 1979 nr. 45 1979 nr. 51 On A Volé la 'Poule d'Eau' 1980 nr. 54 1980 nr. 55 Pour une Soupe à l'Oignon 1980 nr. 57   Un Océan d'Ennui 1980 nr. 63   Souricière à Pirates 1980 nr. 65   La Trahison de Colin Colas 1980 nr. 70   Le Péril Jaune* 1980 nr. 74   * Verscheen enkel in het Frans Midden 1980 is het verhaal van Zack alweer uit. In 1981 en 1983 verschijnen nog twee albums van Brammetje Bram, De Keizer van Saragasso en Tornado over Jamaica, in het Nederlands bij Novedi en de Franse vertalingen L'Empereur des Sargasses en Razzia sur la Jamaïque bij Hachette. Voor De Keizer van Saragasso kan Ryssack nog eens rekenen op een verhaal van Yvan Delporte. Nadat zijn geestelijke vader naar eigen zeggen meer dan duizend platen van Brammetje Bram tekende, focust Ryssack zich op reclame-illustraties. In 2001 brengt de West-Vlaamse uitgeverij van luxe-albums Silhouet Piraterij & Co uit, een hardcoverbundeling van drie onvertaalde verhalen uit de periode van Wham! en Super As plus voorbereidende schetsen. Er verschenen driehonderd genummerde en gesigneerde exemplaren en dertig buiten handel (BH) met een originele plaat. Zo'n vijfentwintig jaar na het laatste album besluit Epsilon Verlag, de Duitse uitgeverij van werk van onder meer de Braziliaanse auteur Léo en de Nederlandse tekenaar Henk Kuijpers, alle avonturen van Pittje Pit chronologisch in albumvorm uit te geven. Voorlopig zijn enkel de eerste vier strips effectief gedrukt. ALBUMREEKS EPSILON bold = in het Nederlands als album verschenen KORTVERHALEN 1. Hackepeter, der Schrecken der 7 Meere   2. Der Schatz der Grünen Monster   3. Der König der Dschungels   4. Die Lebende Mumie   5. Waldo, der Piratenschreck   6. Das Helgoländer Monster   7. Keilerei um's Pfauenei   8. Die Gefangenen der Teufelsinsel   9. Der Kinderschreck   10. Als Hackepeter Baden Ging - Das Boot vom Weihnachtsmann - Hackepeters Fette Erbschaft - Frühjahrsputz bei den Piraten - Wenn Piraten Pokern 11. Der Fliegende Holländer - Immer diese Landratten - Der Giftzwerg des Gouverneurs - Der Fliegende Holländer - Ärger à la Carte 12. Bürokraten und Piraten - Buddhas Ohr - Käpt'n ohne Schiff - Hackepeter Lernt das Fürchten - Bürokraten und Piraten 13. Die Schatzinsel   14. Freibeuter e.V. - Freibeuter e.V. - Doc Gallensteins Elixier - Holiday on Ice - Katzenjammer und Kanonen - Wie die Jeans Erfunden Wurde 15. Die Bayern   16. Das Holz des Alten Iren   17. Der Stein der Weisen   18. Der Schrecken von Schottland   19. Die Drachen der Piraten - Die Drachen des Erzherzogs - Die Schreckensbande - Der Ozean der Langeweile - Piraten in der Mausefalle - Rettung in Letzter Sekunde - Die Gelbe Gefahr - So'ne und Solche Piraten 20. Der Kaiser von Sargasso   21. Raubzug über Jamaika

Kopieerdrift Bessy trof ook Jerry Spring	06/08 TOP
In eerdere artikels maakte Leo Kupers vergelijkingen tussen Bessy met andere westernstrips waaruit de tekenaars van Bessy gretig pikten om prenten na te tekenen of inspiratie uit te halen. Hieronder deelt Kupers zijn nieuwste vondsten met ons. Bessy-album De Bron, nummer 88 in de Nederlandstalige reeks, verscheen in 1971. Het exemplaar voor de Duitse markt — deel 196, Überfall am Berg der Götter — verscheen reeds een jaar daarvóór.(1) Eerder beschreef ik in deze rubriek plagiaat in diverse Bessy-albums met gebruikmaking van prentjes uit Blueberry-albums.(2) Ook De Bron komt daarin aan de orde. In dat artikel voerde ik twee prentjes op die gebaseerd zijn op het Blueberry-album De Eenzame Adelaar. Er blijkt echter ook gebruikgemaakt te zijn van een album uit de reeks Jerry Spring, te weten deel 11, De Weg naar Coronado, voor het eerst uitgegeven in 1962.(3) Tekenaars zijn Jijé en diens toenmalige assistent Jean Giraud, later verantwoordelijk voor de reeks Blueberry. De Bron is een album uit de eerste jaren dat Studio Vandersteen voor de Duitse markt wekelijks een Bessy moest produceren. Het pulpkarakter wordt versterkt door het feit dat hier meerdere tekenaars door elkaar hebben gewerkt. Op pagina 13 en 14 zijn onder meer de gezichten van Papago-opperhoofd Broken Nose en van karavaandeelnemer Old Greasy, wiens haar opeens een razendsnelle groeispurt ondergaan heeft, duidelijk anders ten opzichte van de voorgaande pagina's. Pagina 15 en 16 lijken weer door de eerste tekenaar gemaakt. Op pagina 17 en 19 is de tekenaar van 13 en 14 weer bezig geweest en op pagina 18 lijkt opeens een derde persoon meegetekend te hebben. Vanaf pagina 20 heeft de eerste tekenaar het heft weer in handen genomen. Wie dit waren, weet ik niet, in elk geval niet Karel Verschuere, Frank Sels, Karel Biddeloo of Jeff Broeckx (omdat de stijl te zeer afwijkt) en evenmin Eric de Rop (hij tekende alleen Bessy 92: De Hertenjagers).(4) Het album De Bron gaat over een karavaan die door het woestijnachtige zuiden van Arizona trekt. Onderweg worden de pioniers aangevallen door Papago-indianen onder leiding van hun sachem Broken Nose. De Papago's zijn omgekocht of misleid door een blanke boevenbende, onder leiding van Lee Katzin. Nadat hij in de handen van Andy Cayoon, Edelhert en de pioniers is gevallen, wisselt Broken Nose zonder veel omhaal van kamp. Door misleiding slaagt het drietal erin om de bandieten bij de bron van Pinto Martinez tot overgave te dwingen. De bende bewaakte de bron om te voorkomen dat de kolonisten en hun paarden hier hun dorst zouden komen lessen en water zouden inslaan. De naam Broken Nose is ontleend aan Blueberry, die door de diverse indianenstammen Gebroken Neus werd genoemd. De figuur Broken Nose en een van de Papago-krijgers zijn gebaseerd op Yaqui-hoofdman Kleine Coyote uit De Weg naar Coronado en op Eenzame Adelaar uit het gelijknamige Blueberry-album. Alle vier dragen ze een lange, blauwe cavaleriejas. De naam van bendeleider Lee Katzin is een hommage aan de Amerikaanse regisseur Lee H. Katzin. In de jaren 1960, aan het begin van zijn carrière, regisseerde hij diverse afleveringen van de westernseries Branded, The Wild Wild West en Hondo en bovendien nog de tv-film Hondo and the Apaches en de bioscoopwestern Heaven with a Gun.(5) Links De Bron, pagina 8, prent 2, en rechts het origineel De Weg naar Coronado, pagina 32, prent 4. De indiaan in het prentje rechts met de gele hoofddoek en de blauwe cavaleriejas is Kleine Coyote. Verder commentaar overbodig. Hier zijn de overeenkomsten in beide prenten de krijgers links en de rots rechts. De Bron, pagina 8, prent 4, en De Weg naar Coronado, pagina 32, prent 5. Let op de drie linkse indianen. In De Bron (links, pagina 13, prent 3) worden de Papago's verrast door een tegenaanval vanuit de karavaan. In het origineel, De Weg naar Coronado, bereiden de Yaqui's zich voor op een overval op een boerderij (pagina 27, prent 1). Links steekt Broken Nose zijn handen omhoog in De Bron, pagina 24, prent 2. Rechts deed Kleine Coyote hem dat al voor, in De Weg naar Coronado, pagina 32, prent 6. Verder heb ik in mijn eerste artikel (6) een voorbeeld van Blueberry-plagiaat in De Bron over het hoofd gezien. Links Andy, Edelhert en karavaanleider Glen Killian in De Bron, pagina 12, prent 2. Rechts het origineel, Blueberry 3: De Eenzame Adelaar, pagina 32, prent 1. Edelhert in de Blueberry-houding en Killian is wat het gezicht en schaduw betreft het evenbeeld van de man rechts. Deze prent werd ook door Karel Verschuere in Bessy 73: De Muiters gebruikt. Noten: (1) http://bessy.ophetwww.net/dui/r1/196-210.php en http://www.bessy-comic.de/index.php?article_id=21 (2) http://stripspeciaalzaak.be/Weetje-vd-Week/Weetje-vd-Week-176-200.htm#Weetje183 (3) http://www.catawiki.nl/catalogus/strips/series-helden/jerry-spring/23512-de-weg-naar-coronado (4) Ronald Grossey — Studio Vandersteen. Kroniek van een Legende 1947-1990, Roeselare, 2007, pagina 222. Het werk van de overige tekenaars van Studio Vandersteen ken ik te slecht om dit te kunnen beoordelen, mede omdat hun naam niet bij de albums werd vermeld. (5) http://www.imdb.com/name/nm0441914/?ref_=fn_al_nm_1 (6) Zie noot 2.